Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik uzun menzilli saldırıları, Rusya’da yakıt piyasasını ve lojistik sektörünü derinden etkileyen yeni bir ekonomik krize dönüşüyor. Tataristan’dan Sibirya’ya, Orenburg’dan Başkurdistan’a uzanan geniş bir hatta büyük enerji tesisleri hedef alınırken, rafinerilerdeki üretim kayıpları artık doğrudan akaryakıt fiyatlarına ve taşımacılık maliyetlerine yansıyor.

Salavat ve Orsk’ta üretim durdu

Son gelişme 13 Ağustos’ta Başkurdistan’daki Gazprom Neftekhim Salavat kompleksinde yaşandı. Ukrayna ordusu tesisi vurduğunu açıklarken, saldırının ardından yangın çıktı. Yılda yaklaşık 6 milyon ton ham petrol ve 4 milyon ton gaz kondensatı işleme kapasitesine sahip tesis, Rusya’nın büyük petrol işleme ve petrokimya merkezlerinden biri konumunda. Saldırının Ukrayna sınırından yaklaşık 1.300 kilometre uzakta gerçekleşmesi, Rusya’nın iç bölgelerindeki enerji altyapısının da baskı altında olduğunu gösteriyor.

Daha ağır darbelerden biri ise Orsk rafinerisinde ortaya çıktı. 11 Ağustos’taki drone saldırısında kritik altyapının hasar görmesinin ardından tesis tamamen kapatıldı. Orenburg Bölge Valisi Yevgeny Solntsev, zarar gören bazı ekipmanların ithal olduğunu ve yaptırımlar nedeniyle onarım sürecinin altı aya kadar uzayabileceğini açıkladı. Orenburg’daki 287 akaryakıt istasyonunun yaklaşık yüzde 80’inin faaliyette olduğu, mevcut yakıtın dağıtımında acil durum ve özel görev araçlarına öncelik verildiği bildirildi.

Sibirya’nın Tobolsk kentindeki Sibur’a ait Zapsibneftekhim petrokimya kompleksi de 10 Ağustos’taki drone saldırısının ardından üretimini durdurdu. Rusya’nın en büyük LPG üretim merkezi olan tesis, ülkenin toplam LPG üretiminin yaklaşık yüzde 40’ını karşılıyor. Uzun süreli bir kapanma, yalnızca LPG arzını değil, plastik ve diğer petrokimya ürünlerinin üretildiği sanayi zincirlerini de baskılayabilir.

Nakliye maliyetleri sert yükseldi

Rafinerilerdeki üretim kayıpları artık ekonominin diğer alanlarına taşınıyor. Rus lojistik şirketlerinin verdiği bilgilere göre yakıt fiyatları son bir ayda yüzde 16-18 arasında yükseldi. Bu artış bazı taşımacılık şirketlerinin toplam operasyon maliyetini yüzde 4,5-5,5 oranında yukarı taşıdı ve uzun mesafeli taşımacılığın kârlılığını belirgin biçimde azalttı. Yakıt, kara taşımacılığındaki toplam maliyetlerin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor.

Karayolu yük taşımacılığı ücretleri temmuzda aylık bazda ortalama yüzde 12-15 yükselirken, bazı bölgelerde ve güzergâhlarda artış yüzde 50’ye kadar çıktı. Yılın ilk yarısında ülkedeki yüklerin yüzde 70’inden fazlası karayoluyla taşındığı için, akaryakıt maliyetindeki kalıcı artışın gıdadan sanayi ürünlerine kadar çok sayıda kalemde nihai fiyatlara yansıması bekleniyor.

Çin hattında taşıma faturası büyüdü

Yakıt krizi, Rusya’nın en önemli ticaret ortağı Çin ile yapılan taşımacılığı da etkiledi. Çin’den Moskova’ya yapılan bir karayolu sevkiyatının maliyeti kriz öncesinde 10-11 bin dolar civarındayken yaklaşık 14 bin dolara yükseldi. Çin sınırına yakın Zabaykalsky bölgesinde kamyonların yakıt almak için iki veya üç gün beklemek zorunda kaldığı belirtiliyor. Yüksek maliyet nedeniyle şirketlerin demiryolu taşımacılığına talebi yüzde 18-20, deniz taşımacılığına talebi ise yüzde 10-12 arttı.

İhracat düşüyor, enflasyon riski büyüyor

Rusya’nın deniz yoluyla petrol ürünü ihracatı temmuzda bir önceki aya göre yüzde 33,3 düşerek yaklaşık 3,93 milyon tona geriledi. Yıllık bazdaki düşüş ise yüzde 54,7’ye ulaştı. Rusya, yakıt ithalatını artırarak ve bazı kalite kurallarını gevşeterek arz problemini sınırlamaya çalışıyor. Ancak sektör temsilcileri, akaryakıt arzı normale dönse bile taşımacılık ücretlerinin eski seviyelerine tamamen geri dönmesini beklemiyor.

Enerji altyapısındaki hasarın kalıcı bir nakliye maliyeti ve enflasyon sorununa dönüşmesi halinde, savaşın ekonomik faturası petrol sektöründen tüketici fiyatlarına kadar uzanan yeni bir kanaldan büyüyebilir. Piyasalar, Rusya’nın yakıt arzını dengeleme çabalarını ve enflasyon üzerindeki yansımaları yakından izlemeye devam ediyor.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi