Petrol piyasasında son yılların en dikkat çekici fiyat ayrışması yaşanıyor. Vadeli işlemlerde Brent petrol 108 dolar çevresinde seyrederken, Avrupa’da kısa sürede teslim edilecek fiziki petrol kargolarında fiyatlar 130 doların üzerine yerleşti. Kuzey Denizi’nin Forties tipi ham petrolü ise 136,75 dolara kadar yükseldi.

Ekranda görünen fiyat ile sahada ödenen fiyat arasındaki bu kopuşun arkasında iki temel gelişme var. Bir yanda Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz çıkışındaki sevkiyat aksaklığı Avrupa’nın yakın teslim petrol arayışını büyütüyor. Diğer yanda Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği savaş öncesine göre sert biçimde daralmış durumda.

Rafineriler alternatif kaynaklara yöneldi

Suudi Arabistan’dan Avrupa’ya giden bazı yüklemelerde yaşanan aksama, fiziki piyasadaki sıkışmayı hızlandırdı. Rafineriler Kuzey Denizi, ABD, Kazakistan, Cezayir ve Guyana gibi alternatif kaynaklara yönelerek birbirleriyle daha agresif bir fiyat yarışına girdi. Yakın teslim kargolara yönelen bu talep, Avrupa piyasasında arz endişesini büyüttü. Sonuçta vadeli piyasada 108 dolar civarında izlenen petrol, gerçek teslim piyasasında çok daha pahalı bir ürüne dönüştü.

Hürmüz’den salı günü sadece 4 gemi geçti

Piyasayı tedirgin eden ikinci kritik gelişme Hürmüz Boğazı’nda yaşandı. Son verilere göre salı günü boğazdan yalnızca 4 gemi geçti; bu rakam son 10 günlük 18 gemilik ortalamanın çok altında kaldı. Üstelik geçen gemilerin ikisi giriş, ikisi çıkış yönünde seyrederken aralarında ne büyük ham petrol tankeri ne de LNG tankeri yer aldı. Dünyanın enerji akışındaki en kritik dar boğazlarından birinde dev tankerlerin ortadan kaybolması, fiziki petrol fiyatlarını yukarı iten baskıyı daha da artırdı.

Piyasa iki ayrı riski fiyatlıyor

Petrol piyasası şu anda aynı anda iki farklı gerilimi fiyatlıyor. Birincisi fiziki arzın gerçekten sıkışması ve yakın teslim kargoların zor bulunur hale gelmesi; ikincisi ise deniz taşımacılığındaki güvenlik sorunlarının daha büyük kesintilere dönüşme ihtimali. Bu nedenle Brent fiyatı tek başına piyasanın gerçek tansiyonunu anlatmakta yetersiz kalıyor.

Türkiye için risk neden büyüyor

Türkiye açısından tablo yalnızca uluslararası bir petrol fiyatı başlığı değil. Brent ile fiziki kargo fiyatı arasındaki farkın açılması, ithalat maliyetleri ve akaryakıt fiyatları üzerindeki baskının bir süre daha yüksek kalabileceğine işaret ediyor. Hürmüz’de tanker trafiğinin daralmaya devam etmesi ise arz güvenliği endişesini canlı tutarak enerji piyasasında oynaklığı artırabilir.

Piyasalar şimdi Hürmüz’deki gemi trafiğinin normale dönüp dönmeyeceğini ve Suudi sevkiyatlarındaki aksamanın ne kadar süreceğini izliyor. Fiziki piyasadaki prim yüksek kaldığı sürece, enerji ithalatçısı ülkelerde maliyet baskısının gündemde kalması bekleniyor.

Kaynak: Dünya Gazetesi