Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, Budapeşte Finans Zirvesi’nde küresel ekonomideki parçalanma, jeopolitik riskler, para politikası ve rezerv yönetimine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Karahan’ın mesajları arasında en dikkat çekeni altına ilişkin tespitiydi: “Küresel bağlamda merkez bankaları aslında altını yeniden keşfediyor.”
Karahan, son 20-30 yılda küreselleşmenin büyük ölçüde verimlilik üzerinden şekillendiğini hatırlattı. Şirketlerin küresel tedarik zincirleri kurması ve sermayenin yüksek getiri arayışı maliyetleri düşürerek güçlü bir dezenflasyonist etki yaratmıştı. Ancak Karahan’a göre bu dönem kapanmıyor; kararlar artık yalnızca “üretim nerede en verimli yapılır” sorusuyla alınmıyor, “nerede daha güvenli yapılır” sorusu da masada.
Ekonomik bağımlılıkların aynı zamanda kırılganlık ürettiğine işaret eden Karahan, kritik deniz yollarından finans ve ödeme altyapılarına erişime kadar birçok unsurun jeopolitik politikaların parçası haline geldiğini kaydetti. Stratejik rekabetten kaynaklanan şokların doğal afet veya pandemi gibi geleneksel arz şoklarından farklı bir nitelik taşıdığını belirterek, “Şoklar daha sık olabilir, daha üst üste gelebilir, daha uzun soluklu da yaşanabilir” dedi.
Bu tablo merkez bankaları için de yeni bir çerçeve gerektiriyor. Karahan, arz şoklarında yalnızca ilk fiyat hareketine mekanik tepki vermek yerine, şokların enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları üzerindeki etkisine odaklanılması gerektiğini söyledi. Enflasyon beklentileri güçlü biçimde çıpalanmışsa manevra alanı geniş; şoklar ücretlere, fiyatlamaya ve döviz kuruna yayılırsa etkileri kontrol altına almak zorlaşıyor. Karahan bu riskin gelişmekte olan ekonomiler açısından daha önemli olduğunu vurguladı.
Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını yükselttiğini hatırlatan Karahan, böyle bir arz şokunda daha sıkı para politikasının enflasyon görünümündeki bozulma riskini azaltabilecek seçeneklerden biri olduğunu, maliye politikası araçlarının da ilk fiyat etkilerini dengeleyebileceğini ifade etti.
Rezerv yönetiminde de parçalanmanın izlerini gören Karahan, altının hem emtia, hem finansal varlık, hem de rezerv saklama aracı niteliği taşıdığını söyledi. Ancak altına yönelişi dolar bazlı sistemin sonu olarak okumak yanlış olur: “Küresel bağlamda merkez bankaları aslında altını yeniden keşfediyor ancak bu, dolar bazlı uluslararası parasal sistemin hemen yerini alacağı şeklinde yorumlanmamalı.” Karahan, doların rezerv sistemi içindeki hakim konumunun likidite ve derinlik sayesinde sürdüğünü ekledi.
Geleneksel rezerv yönetiminin güvenlik, likidite ve getiri üçlüsüne artık dördüncü bir unsur eklenmesi gerektiğini belirten Karahan, bunu “erişim” olarak tanımladı. Normal dönemlerde likit görünen varlıkların stres anlarında aynı ölçüde kullanılamayabileceğine dikkat çekerek şu mesajı verdi: “Elimizde ne kadar var sorusundansa, elimizdekinin ne kadarını kullanabiliriz daha önemli bir sorudur. Özellikle de stres senaryoları çerçevesinde.”
Türkiye özelinde altının uzun süredir finansal sistemin önemli bir parçası ve hane halkı için güçlü bir tasarruf aracı olduğunu belirten Karahan, finansal sistem dışında fiziki olarak tutulan altının da ciddi bir büyüklüğe ulaştığını söyledi. Bankalardaki altın mevduatları sistem içinde yer tutarken, TCMB rezerv yükümlülükleri, swap işlemleri ve diğer araçlarla piyasadaki dengeyi destekliyor. Altın fiyatlarındaki yükseliş rezervlerin değerini ve toplam rezerv içindeki altın payını artırsa da, Karahan bunun doğrudan aynı miktarda kullanılabilir likidite anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Karahan’ın mesajları, jeopolitik parçalanmanın yalnızca ticaret ve tedarik zincirlerini değil, para politikasının çerçevesini ve rezerv yönetimini de dönüştürdüğünü gösteriyor. Çeşitlendirme, stres testleri ve operasyonel hazırlık bu dönemde giderek daha kritik hale geliyor. Piyasalar ise enerji fiyatları ve merkez bankalarının bu yeni şok rejimine nasıl tepki vereceğini izlemeye devam ediyor.
Kaynak: Dünya Gazetesi
Comments