Yapay zekâ yatırımlarının küresel ekonomiyi dönüştüreceği beklentisi ABD teknoloji hisselerini tarihi değerlemelere taşırken, Avrupa Merkez Bankası’ndan (ECB) dikkat çekici bir uyarı geldi. ECB’nin blogunda yayımlanan yeni çalışma, teknoloji devlerindeki yükselişin geçmiş teknolojik devrimlerde görülen aşırı iyimserlik dönemleriyle güçlü benzerlik taşıdığını ortaya koydu.

Analiz, yapay zekânın başarısız olacağını öne sürmüyor. Tam tersine, teknoloji beklenen verimlilik artışını sağlasa ve şirketlerin kârları yükselse bile yatırımcıların gelecekteki kazanç beklentilerini fazla hızlı fiyatlamış olabileceğine dikkat çekiliyor. Bu durumda yapay zekâ devrimi devam ederken teknoloji hisselerinde sert bir değerleme düzeltmesi yaşanması mümkün görülüyor.

Avrupa’nın dev hisselere maruziyeti 880 milyar euro

Çalışmanın Avrupa açısından en dikkat çekici bölümünü ABD teknoloji devlerine yönelen para oluşturuyor. Euro Bölgesi hanehalkının Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia ve Tesla’dan oluşan “Muhteşem Yedili” hisselerine toplam maruziyetinin yaklaşık 440 milyar euro olduğu hesaplanıyor. Emeklilik ve sigorta kuruluşlarının aynı şirketlere yönelik yatırımlarının da yaklaşık aynı büyüklükte olması, hanehalkı ile kurumların birlikte yaklaşık 880 milyar euroluk bir finansal bağlantı oluşturduğunu gösteriyor.

Dolayısıyla Wall Street’te yaşanabilecek sert bir teknoloji satışı yalnızca ABD’li yatırımcıların portföylerini etkilemeyecek. Avrupa’daki tasarruf sahipleri, fonlar, emeklilik sistemleri ve sigorta şirketleri de değer kaybının doğrudan etkisiyle karşılaşabilecek.

Dot-com döneminden kritik ders

Çalışmanın dot-com dönemiyle kurduğu benzerliğin önemli bir ayrıntısı var: Risk, yapay zekânın gelecekte işe yaramaması üzerine kurulmuyor. 1990’ların sonunda internetin dünya ekonomisini değiştireceği beklentisi doğru çıktı; ancak bu, dot-com dönemindeki bütün şirket değerlemelerinin doğru olduğu anlamına gelmedi. İnternet devrimi devam ederken teknoloji hisselerinde çok büyük kayıplar yaşandı. Yapay zekâda da benzer bir risk bulunuyor: Şirketler gelirlerini ve kârlarını artırsa bile mevcut hisse fiyatlarının gerektirdiği büyüme hızını uzun süre sağlayamazsa değerlemelerde geri çekilme görülebilir.

Merkez bankalarının hareket alanı bu kez daha dar

Analizdeki en dikkat çekici uyarılardan biri de olası bir düzeltmenin gerçekleşeceği ekonomik ortamla ilgili. Dot-com balonunun patladığı dönemde merkez bankaları faiz indirimleriyle ekonomiyi desteklemek için daha geniş hareket alanına sahipti. Bugün ise birçok gelişmiş ekonomide kamu borçlarının yüksek olması ve faizlerin başlangıç seviyesinin farklı seyretmesi, politika yapıcıların kullanabileceği tamponları sınırlayabilir. Daha tehlikeli senaryo ise teknoloji hisselerindeki satışın daha geniş bir finansal piyasa istikrarsızlığıyla aynı anda gerçekleşmesi; böyle bir durumda merkez bankalarının faiz politikasıyla, hükümetlerin bütçe desteğiyle hasarı hızla sınırlaması zorlaşabilir.

Avrupa borsalarındaki değerlemeler ABD teknoloji hisselerine göre daha makul görünse de, bu durum Avrupa’nın olası satış dalgasından tamamen korunacağı anlamına gelmiyor. ABD ve Avrupa hisse piyasalarının yönü arasındaki güçlü ilişki, Wall Street’teki büyük bir düzeltmenin Avrupa hisselerine de taşınabileceğini gösteriyor. Üstelik veri merkezleri, yarı iletkenler ve enerji altyapısına yapılan yatırımlar, teknoloji sektörünün çok ötesinde şirketleri ve finans piyasalarını birbirine bağlıyor.

Çalışmanın verdiği mesaj bir çöküş tarihi tahmini değil. Teknoloji kaynaklı yükseliş ve düşüş döngülerinin ne zaman sona ereceğinin önceden bilinemeyeceği, bu dönemlerin çoğu zaman ancak geriye bakıldığında net biçimde görülebildiği vurgulanıyor. Yapay zekâ rallisinin önündeki temel soru ise net: Teknoloji şirketlerinin önümüzdeki yıllarda yaratacağı gelir ve kâr, borsalarda şimdiden fiyatlanan yüksek beklentileri karşılayabilecek mi? Piyasalar bu sorunun yanıtını izliyor.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi