Dünya’nın yörüngesi, görevini tamamlayan uydular, kullanılmış roket parçaları ve diğer enkazlarla birlikte her geçen yıl biraz daha kalabalıklaşıyor. Yüksek hızlarda hareket eden bu parçalar, milyarlarca dolarlık uzay yatırımlarını riske atan ciddi bir tehdit oluşturuyor. Bu tehdide karşı şirketler, yörüngedeki enkazı toplamaya yönelik yeni bir iş koluna yöneliyor.

Yörüngede 30 bin cisim takip ediliyor

OrbitRadar verilerine göre uzayda yaklaşık 30 bin cisim takip ediliyor. Bunların yaklaşık 18 bin 500’ünü aktif uydular oluştururken, geri kalanlar büyük ölçüde uzay enkazı ve kullanılmış roket parçalarından oluşuyor. Sorunun asıl boyutu ise parçaların sayısından çok hareket hızlarından kaynaklanıyor. Alçak Dünya yörüngesindeki cisimler saniyede 7-8 kilometre hıza ulaşabiliyor; minik bir enkaz parçası bile uydulara ciddi zararlar verebiliyor.

Çarpışmalar yeni parçaların ortaya çıkmasına neden olurken, bu parçaların bir bölümü Dünya’dan takip edilemeyecek kadar küçük oluyor. Avrupa Uzay Ajansı (ESA), mevcut cisimlerin parçalanma hızına dikkat çekerek yeni uydu fırlatılmasa bile yörüngedeki enkaz miktarının artmaya devam edeceğini ve sorun kontrol altına alınamazsa bazı yörüngelerin kullanılamaz hale geleceğini belirtiyor.

Şirketler uzayın çöplerine talip

Ancak büyüyen risk, uzay enkazını temizlemeyi aynı zamanda ticari bir fırsata dönüştürüyor. Tokyo Borsası’nda işlem gören Astroscale, uzay enkazını yakalayabilecek ve yörüngedeki diğer araçlara hizmet verebilecek sistemler geliştiriyor. Şirket, başka bir uzay aracına yaklaşarak manyetik sistemle kenetlenebilen teknolojiler üzerinde çalışıyor.

Uyduların yörüngede kontrol edilmesi, bakımlarının yapılması ve kullanım ömürlerinin uzatılması da gelecekte önemli bir gelir kaynağı olarak görülüyor. Henüz gelişiminin başında bulunan sektörde ilk müşterilerin büyük bölümünü hükümetler ve uzay ajansları oluşturuyor. Ancak şirketler, ilerleyen dönemde ticari uydu operatörlerinin de bu hizmetlere para ödemesini bekliyor.

Astroscale’in gelirlerinin son mali yılda yüzde 142 artması, bu alana yönelik talebin büyümeye başladığına işaret ediyor. Buna rağmen şirket halen zarar ediyor ve gelirlerinin önemli bir bölümünü kamu destekli projelerden sağlıyor.

Uydular uzayda tamir edilecek

Lüksemburg merkezli ClearSpace ise fırsatın yalnızca uzay çöplerini toplamaktan çok daha büyük olabileceğini düşünüyor. Şirket, yörüngedeki araçların incelenmesi, onarılması ve bakımının yapılmasını kapsayan daha geniş bir hizmet pazarı üzerinde çalışıyor. Geliştirdiği sistemlerden biri, özel bir mekanizmayla uzay enkazını yakalamayı hedefliyor. Yakalanan cisimlerin Dünya’ya doğru yönlendirilmesi veya aktif uydulardan uzakta güvenli bölgelere taşınması planlanıyor. Şirket, 2023’te 26 milyon euro yatırım aldı ve yeni finansman arayışını sürdürüyor.

Savunma sektörünün de ilgisini çekiyor

Yörüngede başka bir uzay aracına yaklaşabilen, onu inceleyebilen veya hareket ettirebilen teknolojiler savunma açısından da önem taşıyor. Bu nedenle uzay enkazı temizlemek için geliştirilen sistemlere askeri taraftan da talep artıyor. Avrupa’da savunma ve uzay yatırımlarının hızlanması, şirketlerin önündeki pazarın genişleyebileceği beklentisini güçlendiriyor.

Sektör, bu temizliğin maliyetini kimin karşılayacağını tartışırken, uydu operatörlerine temizleme yükümlülüğü getirilmesi de değerlendiriliyor. Uzay ekonomisinin bir sonraki büyük iş alanının, yeni araçları yörüngeye çıkarmaktan çok oradakileri onarmak ve işe yaramayanları ortadan kaldırmak olabileceği belirtiliyor.

Yazar: Şeyda Karaca / Kaynak: Dünya Gazetesi