Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) yayımladığı Küresel Ticaret Güncellemesi raporuna göre, dünya ticareti yılın ilk yarısında yaklaşık 2 trilyon dolar büyüdü. Mal ticaretinin değeri, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 12,5 artarak yaklaşık 13,7 trilyon dolara ulaştı. Hizmet ticaretindeki büyüme ise yüzde 10,5 olarak kaydedildi. Küresel ticaret, yıl sonunda rekor seviyeye ulaşma yolunda ilerliyor.

Raporda, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen taşımacılıktaki aksamalar ile bölgesel enerji arzına ilişkin endişelerin enerji fiyatlarını yükselttiğine dikkat çekildi. Uluslararası tedarik zincirlerinde ulaşım, lojistik ve üretim maliyetleri arttı. Küresel ticaret fiyatlarındaki artışın son 12 aylık ortalaması yüzde 3,4 olarak hesaplandı.

Büyüme ülke ve sektörler arasında önemli farklılıklar gösterdi. Doğu Asya ekonomileri yılın ilk çeyreğinde küresel ortalamanın üzerinde performans sergilerken, Doğu Asya hariç tutulduğunda gelişmekte olan ekonomilerin mal ticareti, Orta Doğu ve Güney Asya’daki ithalat ve ihracat düşüşlerinin etkisiyle daraldı.

Yapay zeka ve elektrikli araçlarla bağlantılı ürünler, küresel ticarette en güçlü büyümenin görüldüğü ürün grupları arasında yer aldı. Kritik minerallerin ticareti bir önceki çeyreğe göre yüzde 38, yarı iletkenlerin ticareti yüzde 25 arttı. Aynı dönemde batarya ticareti yüzde 15, bilgi ve iletişim teknolojileri ürünleri yüzde 14 ve elektrikli otomobil ticareti yüzde 11 büyüdü. Yenilenebilir enerji ürünlerinde ise güneş enerjisiyle bağlantılı ürünlerin ticareti yüzde 7, rüzgar enerjisi ürünlerinin ticareti yüzde 8 azalırken, fosil yakıt ticareti fiyat artışlarının etkisiyle büyümeye devam etti.

Jeoekonomik gelişmeler ikili ticaret ilişkilerini ve küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirdi. Siyasi açıdan benzer ülkeler arasındaki ticaretin güçlenmesini ifade eden “friendshoring” eğilimi yılın ilk çeyreğinde durakladı; üretim ve tedarikin coğrafi olarak yakın ülkelere kaydırılmasını ifade eden “nearshoring” eğilimi ise yeniden güç kazandı.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, küresel ticaretteki büyümenin olumlu olduğunu ancak rakamların doğru okunması gerektiğini belirtti. Büyümenin önemli bölümünün hacimden değil, enerji, ulaştırma ve lojistik maliyetlerinin etkilediği fiyat artışlarından kaynaklandığını aktaran Gültepe, esas olanın gerçek talep ve hacim artışı olduğunu dile getirdi.

Gültepe, Türkiye’nin ihracatının yılın ilk yarısında yüzde 3,6 yükseldiğini, ocak-temmuz döneminde de yüzde 3,4 artarak 161,6 milyar dolara ulaştığını anımsattı. Temmuzda 25,6 milyar dolarla rekor kırıldığını, son 12 aylık ihracatın 278,6 milyar dolara yaklaştığını belirten Gültepe, “Küresel ticaret yüzde 12,5 büyürken yüzde 3-4’lük artışlarla yetinemeyiz. Üretim kapasitemiz, ürün kalitemiz, lojistik altyapımız ve teslimat kabiliyetimiz daha yüksek oranları mümkün kılıyor. Fiyat rekabetçiliğimizi yeniden kazandığımızda çift haneli ihracat artışlarına ulaşabiliriz” dedi.

Yakın coğrafyadan tedarik eğiliminin Türkiye için önemli bir fırsat olduğunu vurgulayan Gültepe, firmaların daha kısa, güvenli ve gerektiğinde hızlı müdahale edilebilen tedarik ağlarına yöneldiğini ifade etti. Avrupa’ya yakınlık, üretim altyapısı, ürün çeşitliliği, lojistik gücü ve hızlı teslimatın Türkiye’yi öne çıkardığını kaydeden Gültepe, “Küresel şirketlerin tedarik zincirlerini yeniden yapılandırdığı bu dönemi lehimize çevirmeliyiz. Ancak yüksek enflasyon, finansman maliyetleri ve tüketici üzerindeki fiyat baskısı nedeniyle maliyet de yeniden belirleyici hale geliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Mustafa Gültepe, dünya ticaretinin ağırlık merkezinin giderek teknoloji yoğun ürünlere kaydığını belirterek, güçlü olunan sektörlerde ihracat büyütülürken yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun ürünlerin payının artırılması gerektiğini söyledi. Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayi ihracatındaki payının ilk yarıda yüzde 3,5 düzeyinde kaldığına işaret eden Gültepe, “Daha temel sorun, küresel ticaret büyürken Türkiye’nin aldığı payın son veriler itibarıyla yüzde 1’in altına gerilemesi. Türkiye üretim ve ihracatta yeniden güçlü ivme yakaladığında bugünkü seviyelerin çok üzerine çıkabilecek kapasiteye sahip” ifadesini kullandı.

Piyasalar ve ihracatçılar, yıl sonunda rekor seviyeye ulaşması beklenen küresel ticarette Türkiye’nin payını artırıp artıramayacağını yakından takip edecek.

Yazar: Damla Kaya / Kaynak: Dünya Gazetesi