Çin yönetimi, bütçe gelirlerini artırmak ve ülke dışına çıkan sermayeyi kontrol altına almak amacıyla varlıklı vatandaşların yurt dışındaki kazançlarına yönelik kapsamlı bir vergi incelemesi başlattı. Bankalar ve finans kuruluşlarına, zengin müşterilerin yurt dışı yatırımlarından elde ettiği gelirlerin vergi makamlarına bildirilip bildirilmediğini araştırma talimatı verildi.

İnceleme kapsamında yabancı ülkelerde alınan gayrimenkuller, uluslararası borsalardaki hisseler, kıymetli maden yatırımları, kripto varlıklar, yurt dışı banka hesapları ve tröst yapıları öne çıkıyor. Vergi incelemelerinin kapsadığı dönem kişiden kişiye değişmekle birlikte, bazı dosyalarda işlemlerin 2000 yılına kadar geriye götürüldüğü belirtiliyor. Böylece yetkililer yalnızca son dönem kazançlarını değil, 25 yılı aşkın süredir yurt dışında biriktirilen ve beyan edilmediği düşünülen serveti de mercek altına alıyor.

Şenzen merkezli bir aile ofisinin müşterilerinden, 2017-2022 dönemindeki yurt dışı varlık kazançları için vergi ödemesi istendiği bildirildi. Kampanyanın hedefindeki toplam vergi alacağının yüz milyarlarca dolara ulaşabileceği değerlendiriliyor; ancak Pekin yönetimi tahsil edilmesi planlanan tutara ilişkin resmî bir açıklama yapmadı.

Son aylarda bazı Çinli bankaların, vergi borcu bulunduğu değerlendirilen müşterilerin hesaplarını geçici olarak dondurduğu bildirildi. Hesapların yeniden kullanılabilmesi için geriye dönük vergi, gecikme bedeli ve cezaların ödenmesi isteniyor. Uygulama, bankacılık sistemini vergi denetiminin doğrudan bir parçasına dönüştürüyor.

Pekin yönetimi ayrıca temmuz ayında yürürlüğe koyduğu yeni kurallarla, varlıklı ailelerin servetlerini ülke dışında tutmak için kullandığı tröst yapılarını da hedef aldı. Yeni düzenlemeye göre Çin’de vergi mükellefi sayılan kişilerin mal, hisse veya gayrimenkullerini yurt dışı bir tröste aktarması sırasında oluşan değer artışı yüzde 20 oranında vergilendirilebilecek. 2026 öncesi tröst kazançlarının 90 gün içinde bildirilmesi gerekiyor.

Bu kampanyanın arkasında Çin’in giderek büyüyen bütçe ihtiyacı bulunuyor. Ülkenin genel kamu bütçe geliri 2025 yılında yüzde 1,7 azalarak 21,6 trilyon yuana gerilerken, yerel yönetimlerin temel gelir kaynaklarından arazi satışları da gayrimenkul krizinin etkisiyle sert düştü. Arazi satışlarından sağlanan gelir, 2021’deki 8,7 trilyon yuanlık zirveden 2025’te yaklaşık 4,15 trilyon yuana indi.

Yeni denetim dalgasının Hong Kong ve Singapur’daki özel bankalar, aile ofisleri, fon yöneticileri ve vergi danışmanları üzerinde baskı oluşturması bekleniyor. Bazı yatırımcıların vergi ikametgâhını değiştirmeyi veya servetlerini farklı ülkelere taşımayı değerlendirdiği belirtiliyor. Kampanyanın bundan sonraki aşamasında, bankaların hangi geçmiş dönem kayıtlarını yetkililerle paylaşacağı ve geriye dönük incelemelerin ne kadar genişleyeceği belirleyici olacak.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi