Asya ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinde dengeleri değiştirebilecek yeni bir dönem başlıyor. Kuzey Kutbu üzerinden ilerleyen Kutup İpek Yolu, tek seferlik denemelerin ardından düzenli konteyner hattına dönüşüyor. Yeni rota, yaklaşık 40 günlük yolculuğu 20 gün civarına indirebiliyor.

Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin büyük bölümü onlarca yıldır Hint Okyanusu, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden ilerliyor. Ancak jeopolitik gerilimler ve deniz taşımacılığında yaşanan güvenlik sorunları alternatif güzergâh arayışını hızlandırdı. Çinli Sea Legend Shipping ise bu arayışı yeni bir aşamaya taşıyor. Şirket, Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca ilerleyen Kuzey Deniz Rotası üzerinden Çin ile Avrupa arasında düzenli konteyner seferlerini başlatmaya hazırlanıyor.

Kutup İpek Yolu olarak da anılan güzergâh, Çin’in doğusundaki Ningbo’dan başlayarak Kuzey Kutbu çevresinden İngiltere’nin Felixstowe Limanı’na ulaşıyor. Yeni hattın en dikkat çekici yönünü süre avantajı oluşturuyor. Çin ile Kuzey Avrupa arasındaki geleneksel deniz taşımacılığında yolculuk Süveyş Kanalı üzerinden yaklaşık 40 günü bulabiliyor. Ümit Burnu üzerinden yapılan seferlerde ise bu süre daha da uzuyor. Arktik güzergâhında ise uygun hava ve buz koşullarında Çin’den İngiltere’ye yaklaşık 20 günde ulaşılabiliyor.

Geçen yıl rotayı deneyen Istanbul Bridge adlı konteyner gemisi, Ningbo’dan Felixstowe’a yaklaşık 20 günde ulaşarak hattın ticari potansiyelini ortaya koymuştu. Bu sonuç, Kutup İpek Yolu için dönüm noktası oldu. Çinli şirket bu yıl tek bir deneme seferi yerine programlı ve tekrarlanan bir hizmete geçiyor.

Rusya’nın Kuzey Deniz Rotası’nı yöneten devlet şirketi Rosatom, Çinli yedi transit geminin Avrupa’ya geçişi için izin verildiğini açıkladı. Sea Legend’ın yaz sezonu programında ise sekiz sefer bulunuyor. İlk seferin 12 Ağustos’ta başlaması, operasyonların ekim ayının sonuna kadar sürmesi planlanıyor. Gemiler Çin’deki Ningbo-Zhoushan Limanı üzerinden yüklerini alacak. Avrupa tarafında Felixstowe ana merkezlerden biri olurken Rotterdam, Wilhelmshaven ve Gdynia gibi limanlar da bağlantı ağı içerisinde yer alıyor.

Rotanın Çin açısından önemi yalnızca daha kısa yolculuk süresi değil. Kuzey güzergâhı kullanıldığında gemiler Hint Okyanusu, Hürmüz çevresi, Babülmendep, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı gibi küresel ticaretin en hassas bölgelerinin önemli bölümünden uzak kalabiliyor. Bu nedenle Kutup İpek Yolu, Çin açısından aynı zamanda jeopolitik riskleri azaltabilecek alternatif bir ticaret koridoru niteliği taşıyor.

Rusya da Kuzey Deniz Rotası’nın küresel ticarette daha büyük rol üstlenmesini uzun süredir hedefliyor. Son dönemde Basra Körfezi ve çevresinde artan belirsizlikler, Moskova ve Pekin açısından kuzey güzergâhının stratejik değerini daha da artırıyor. Ancak Arktik rota şimdilik Süveyş Kanalı’nın yerini alabilecek büyüklükte değil. Sefer yapılabilecek dönem yılın belirli aylarıyla sınırlı ve kullanılan gemiler, geleneksel Asya-Avrupa hatlarındaki dev konteyner gemilerine kıyasla oldukça küçük.

Kuzey Kutbu’ndaki buz örtüsünün yaz aylarında gerilemesi deniz taşımacılığı için daha uzun bir geçiş dönemi yaratırken bu gelişme çevresel tartışmaları da beraberinde getiriyor. Arktik bölgesindeki zorlu hava koşulları, sınırlı kurtarma altyapısı, sigorta maliyetleri ve olası çevre kazalarının sonuçları Kutup İpek Yolu önündeki en büyük engeller arasında gösteriliyor.

Buna karşın Çin’in tek seferlik denemeden sekiz seferlik programa geçmesi önemli bir eşik olarak görülüyor. Eğer bu sezon seferler planlandığı gibi tamamlanırsa Kutup İpek Yolu, Asya ile Avrupa arasındaki ticarette kalıcı bir üçüncü koridor haline gelebilir. Bu durumda Süveyş Kanalı ve Ümit Burnu üzerinden ilerleyen geleneksel deniz yollarının yanına, mesafeyi ve seyahat süresini ciddi ölçüde azaltan yeni bir kuzey alternatifi eklenmiş olacak.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi