Avrupa gaz depoları, ağustos ayının ilk günlerinde yüzde 58’in altına gerileyerek 2011’den bu yana yılın aynı dönemi için en düşük seviyeye indi. Rus boru gazından uzaklaşan kıta, güvendiği LNG akışında Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintiye takılınca kış öncesi stok açığı büyüdü.

Depolardaki doluluk, geçen yılın aynı döneminin yaklaşık 12 puan altında bulunuyor. Avrupa Birliği’ndeki tesisler toplamda 102 milyar metreküpün biraz üzerinde doğal gaz saklayabiliyor ve depolardan yapılan çekişler, normal bir kış dönemindeki tüketimin yaklaşık yüzde 30’unu karşılayabiliyor. Bu nedenle depoların güçlü olması, kışın talep yükseldiğinde piyasanın pahalı spot gaz alımlarına bağımlı kalmasını önlüyor.

Hürmüz krizi LNG hesabını bozdu

Avrupa’nın kırılganlığının arkasında, son yıllarda değişen doğal gaz tedarik modeli bulunuyor. Rusya’dan gelen boru gazının azaltılmasıyla kıta, deniz yoluyla taşınan sıvılaştırılmış doğal gaza (LNG) daha fazla bağımlı hale geldi. Ancak uzun vadeli boru hattı sözleşmelerinin sunduğu fiyat istikrarı büyük ölçüde kayboldu; Avrupa artık aynı LNG kargoları için Asya’daki büyük alıcılarla yarışmak zorunda.

Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti bu modelin en zayıf noktasını ortaya çıkardı. Katar’ın küresel LNG arzının yaklaşık beşte birine karşılık gelen sevkiyatının boğazdan çıkamaması, piyasadaki kullanılabilir kargo sayısını sert biçimde düşürdü. Avrupalı şirketler ABD ve diğer üreticilerden daha fazla yük almaya yönelirken, Asya ülkeleri de kaybettikleri Körfez kaynaklı sevkiyatları aynı pazardan tamamlamaya çalışıyor.

Kış fiyatında 60 ile 210 euro arasında uçurum

Avrupa doğal gaz fiyatı temmuz sonunda megavatsaat başına 60 euroya yaklaşmış, diplomatik çözüm beklentileriyle yaklaşık 53 euroya gerilese de savaş öncesindeki 31 euro seviyesinin oldukça üzerinde kalmayı sürdürüyor. Kış senaryolarında ise dikkat çekici bir fiyat farkı var:

• Hürmüz’deki gemi trafiğinin normale dönmesi halinde fiyatın kış aylarında megavatsaat başına 60-80 euro arasında kalabileceği hesaplanıyor.
• Katar’dan LNG alınamaması ve havanın normalden soğuk geçmesi halinde ortalama fiyat kasım-mart döneminde 110 euroya çıkabilir; depo dolulukları mart sonunda yüzde 10’a kadar gerileyebilir.
• Kış sonunda yüzde 16’lık güvenli stok bırakılmak istenirse ortalama günlük fiyatın megavatsaat başına 210 euroya kadar yükselmesi ihtimali bulunuyor. Bu seviye, 2022’deki tarihi zirvenin altında kalsa da mevcut fiyatın yaklaşık dört katına denk geliyor.

Depoları doldurmak ekonomik olarak cazip değil

Sorun yalnızca yeterli LNG kargosu bulmak değil. Yakın vadeli doğal gaz fiyatları, kış aylarında teslim edilecek gazdan daha yüksek seyrettiği için şirketlerin bugün pahalı gaz alıp depoya koyması ticari açıdan zarar riski taşıyor. Avrupa Birliği’nin bağlayıcı depolama hedefi yüzde 90 olarak korunurken, Komisyon mevcut olağanüstü şartlarda ülkelerin esneklik hükümlerini kullanmasını ve yüzde 80 seviyesini yeterli kabul etmesini öneriyor. Bazı piyasa tahminleri ise depoların kış öncesinde ancak yüzde 67-76 arasında bir zirveye ulaşabileceğini gösteriyor.

Fatura hanelere ve sanayiye çıkabilir

Avrupa, 2022 enerji krizine kıyasla bugün daha az doğal gaz tüketiyor ve yenilenebilir kaynaklardan daha fazla yararlanıyor. Ancak doğal gaz, sanayi üretimi, elektrik santralleri ve konutların ısıtılmasında hâlâ kritik önem taşıyor. Fiyatların yeniden yükselmesi gübre, kimya, cam, seramik, metal ve gıda sektörlerinin üretim maliyetlerini artırabilir; yüksek maliyetlerin ürün fiyatlarına yansıması ise enflasyonun gerilemesini zorlaştırabilir.

Türkiye için LNG rekabeti riski

Avrupa’nın kış öncesinde stok açığını hızla kapatmaya çalışması, aynı kargolar için rekabeti artırabilir. Türkiye doğal gaz ihtiyacının önemli bölümünü uzun vadeli boru hattı anlaşmalarıyla karşılasa da spot LNG fiyatları, ek ithalat maliyetleri ve elektrik üretiminde kullanılan doğal gazın fiyatı üzerinde etkili olabiliyor. Bu süreç Türkiye’nin enerji ithalat faturasını ve sanayi şirketlerinin maliyet görünümünü baskılayabilir.

Piyasaların önümüzdeki dönemde izleyeceği temel gelişmeler; Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin normale dönmesi, Katar’ın LNG sevkiyatına yeniden başlaması, Avrupa’daki enjeksiyon hızı ve sonbahar hava tahminleri olacak.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi