ABD ile İran arasındaki geçici ateşkes düzenlemesinin uzatılmaması, petrol piyasasını yeniden hareketlendirdi. Brent petrolün varil fiyatı 91 doların üzerine çıkarken, dünyanın en kritik enerji güzergâhı olan Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafikteki sert düşüş, arz güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden öne çıkardı.
Petrol fiyatlarındaki hareket pazartesi günü belirginleşti. Brent petrolün varil fiyatı günü yüzde 2,65 yükselişle 90,87 dolardan tamamlarken, ABD tipi ham petrol 84,50 dolara çıktı. Yeni günün Asya işlemlerinde yükseliş devam etti; Brent 91,14 dolara kadar yükselirken, ABD tipi ham petrol 85 doların üzerine yerleşti. Böylece her iki petrol türü de temmuz sonundan bu yana görülen en yüksek bölgelere yeniden yaklaştı.
Fiyatlamanın arkasında, 60 günlük geçici ateşkes süresinin ardından ABD yönetiminin yeni bir uzatma düşünmediğini açıklaması bulunuyor. İran tarafı ise kalıcı anlaşma girişimlerinin sonuçsuz kalması hâlinde askeri tutumunu sertleştireceğinin işaretini verdi.
Petrol piyasasının asıl kaygısı ise açıklamalardan çok Hürmüz Boğazı’ndaki fiili durum. Son gemi takip verilerine göre cumartesi günü boğazdan yalnızca beş emtia gemisi geçerken, pazar günü izleme sistemlerine yansıyan geçiş olmadı. Bir önceki hafta sonunda 31 geminin geçtiği boğazda, savaş öncesinde günlük trafik 130’un üzerine çıkabiliyordu. Normal koşullarda Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyor ve bu miktar, deniz yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
Petroldeki yükseliş yalnızca enerji piyasasında kalmadı. Daha pahalı petrolün küresel enflasyonu yeniden besleyebileceği endişesi uzun vadeli devlet tahvillerinde satışları artırdı. ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,73 civarına yükselirken, 30 yıllık tahvil faizi yüzde 5,31’in üzerine çıkarak yaklaşık 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Petrol ve tahvil faizlerinin aynı anda yükselmesi hisse piyasalarında da baskı oluşturdu; S&P 500, Dow Jones ve Nasdaq önceki seansta düşüşle kapandı.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın ağustos raporu da arz görünümüne ilişkin endişeleri büyütüyor. Ajans, Orta Doğu’daki üretim ve sevkiyat sorunlarının etkisiyle 2026 küresel petrol arzının ortalama 4,3 milyon varil/gün azalabileceğini öngördü. Hürmüz trafiğinin yeniden düzenli hale gelmemesi durumunda piyasadaki risk priminin kalıcılaşabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye açısından ise yüksek petrol fiyatlarının uzun süre devam etmesi, enerji ithalat maliyeti ve cari denge üzerinden risk oluşturuyor. Petrolün 90 doların üzerindeki kalıcı hareketi, akaryakıt fiyatları üzerinden maliyet baskısını güçlendirebilir. Piyasalar bundan sonra ABD ve İran’dan gelecek diplomatik açıklamaların yanı sıra Hürmüz’den geçen tanker sayısını da yakından izleyecek.
Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi
Comments