ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti, gelişmiş çiplerden sonra yapay zekâ veri merkezlerinin içindeki kritik bağlantı parçalarına taşındı. Washington’ın hazırladığı yeni kısıtlama Çin hisselerini vururken, Amerikalı üreticilerde sert yükseliş yaşanıyor.

Yasak yapay zekâ veri merkezlerinin kritik parçasını hedefliyor

ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC), Çin’de üretilen yeni model optik alıcı-vericilerin ülkeye ithalatını engelleyecek bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Elektrik sinyallerini ışık sinyaline dönüştürerek verilerin fiber optik kablolar üzerinden çok yüksek hızda taşınmasını sağlayan bu parçalar, binlerce yapay zekâ çipinin aynı anda çalıştığı büyük veri merkezlerinde sunucular arasındaki iletişim için hayati önem taşıyor. Yüksek hızlı bağlantı olmadan gelişmiş yapay zekâ çiplerinin toplam işlem gücünden tam olarak yararlanmak mümkün olmuyor. Tartışılan yasak, doğrudan çipleri değil ancak yapay zekâ altyapısının en kritik bağlantı noktalarından birini hedefliyor.

Çin hisselerinde yüzde 8’e varan kayıp

Yasak hazırlığının ortaya çıkması, Çin’de yapay zekâ donanımı üreten şirketlerde yeni bir satış dalgası başlattı. CSI 300 Telekomünikasyon Hizmetleri Endeksi erken işlemlerde yüzde 6 geriledi. İhracata bağımlı veri merkezi bileşeni üreticileri Zhongji Innolight, Eoptolink Technology ve Suzhou TFC Optical Communications güne sert düşüşle başladı. Zhongji Innolight hisseleri hem Şanghay hem de Hong Kong piyasasında yaklaşık yüzde 8 değer kaybetti. Şirketin 2026 yılının ilk çeyreğinde elde ettiği gelirin yüzde 62’sini ABD’den sağlaması satış baskısını artırdı. Küresel veri merkezi optik alıcı-verici pazarının yaklaşık yüzde 27’sini kontrol eden şirket, olası yasağın en fazla etkileyebileceği üretici olarak öne çıkıyor.

Zhongji Innolight’taki düşüş, şirketin Hong Kong’da gerçekleştirdiği dev halka arzdan yalnızca birkaç gün sonra geldi. Çinli şirket, yaklaşık 6,81 milyar dolar büyüklüğündeki halka arzla Hong Kong’da 2019’dan bu yana yapılan en büyük hisse satışına imza atmıştı. Halka arz geliriyle üretim kapasitesini artırmayı planlayan şirket, kısa süre içinde ABD kaynaklı yeni bir ticaret riskiyle karşı karşıya kaldı.

ABD’li şirketlerde çift haneli yükseliş

Çinli şirketlerin kaybı, ABD merkezli optik bağlantı üreticileri açısından yeni bir pazar fırsatı beklentisi oluşturdu. Lumentum hisseleri düzenleme haberinin ardından yüzde 7, Coherent yüzde 11 ve Applied Optoelectronics yüzde 18 yükseldi. ABD’de üretim yapan şirketlerin, Çinli tedarikçilerin dışlanması halinde büyük bulut bilişim şirketlerinden daha fazla sipariş alabileceği değerlendiriliyor. Ancak Çinli üreticilerin küresel ölçekte ulaştığı kapasitenin kısa sürede tamamen ikame edilmesi kolay görünmüyor; ABD ve Avrupa merkezli şirketler Çinli rakiplerinin üretim hacmine ve maliyet avantajına henüz sahip değil.

Olası yasağın yürürlüğe girmesi halinde Amazon Web Services gibi büyük bulut hizmeti sağlayıcılarının tedarik zincirlerini değiştirmesi gerekebilir. Yapay zekâ veri merkezlerinde on binlerce optik bağlantı parçası kullanılıyor; Çinli tedarikçilerden daha pahalı üreticilere geçilmesi, tek bir veri merkezinin donanım maliyetinde dahi önemli artış yaratabilir.

Washington güvenlik riskini gerekçe gösteriyor

ABD yönetimi düzenlemeyi veri hırsızlığı, kötü amaçlı yazılım yerleştirilmesi ve kritik veri merkezi hizmetlerinin kesintiye uğratılması riskleriyle gerekçelendiriyor. Washington, Çin yapımı donanımların ABD altyapısına geniş ölçekte yerleşmesinin ileride sökülmesi zor ve maliyetli bir bağımlılık yaratmasından endişe ediyor. Yeni adım, ABD’nin yalnızca gelişmiş teknolojilerin Çin’e gönderilmesini sınırlayan politikasından uzaklaşarak Çin teknolojisinin Amerikan pazarına girişini de daha geniş biçimde kontrol etmeye başladığını gösteriyor.

Çin’in Washington Büyükelçiliği, ABD yönetimine Çinli şirketleri yaptırım tehdidiyle karşı karşıya bırakmama çağrısında bulundu. Pekin yönetimi, Çin’in ticari çıkarlarına önemli zarar verecek bir karar alınması halinde gerekli karşılığı vereceğini bildirdi. Olası karşılığın nadir toprak elementleri, yapay zekâ bileşenleri veya Amerikan teknoloji şirketlerinin Çin’deki faaliyetleri üzerinden verilip verilmeyeceği henüz bilinmiyor.

Hazırlanan düzenleme henüz resmen açıklanmadı; FCC taslağı değiştirebilir veya tamamen rafa kaldırabilir. Yetkililerin düzenlemeyi 2026 yılı sona ermeden yayımlamayı ve aynı tarihte yürürlüğe koymayı hedeflediği öne sürülüyor. Bundan sonraki süreçte yasağın hangi Çinli şirketleri kapsayacağı, mevcut ürünlerin kullanımına dokunup dokunmayacağı ve Çin dışındaki üretim tesislerinden gelen ürünlerin muaf tutulup tutulmayacağı belirleyici olacak. Piyasalar, ABD-Çin teknoloji savaşının bu yeni cephesinde atılacak adımları yakından izliyor.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi