Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak devreye aldığı günlük 7 milyon varil kapasiteli “Petroline” isimli Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nı, Irak’tan 10 Eylül’de düzenlenen saldırıların ardından tedbir amacıyla durdurdu. Karar, küresel enerji arzına ilişkin belirsizliği yeniden artırdı.

Suudi Arabistan’ın resmi haber ajansı SPA’nın aktardığına göre, Enerji Bakanlığı’ndan sorumlu bir yetkili, acil müdahale ekipleri ile teknik ekiplerin hattın güvenliğini sağlamak ve hasar durumunu kontrol etmek üzere çalışma başlattığını belirtti. Bakanlık, boru hattına ve buna bağlı pompa istasyonlarına verilen zararın boyutu ile hattın ne kadar süreyle devre dışı kalacağına ilişkin bilgi vermedi.

Doğu-Batı hattı neden bu kadar kritik? Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco tarafından işletilen hat, ülkenin doğusundaki Abkayk bölgesinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya kadar yaklaşık 1200 kilometre uzanıyor. Tamamı Suudi sınırları içindeki hat, ham petrolü üretim merkezlerinden Kızıldeniz kıyısındaki rafineri ve ihracat tesislerine taşıyor. Böylece Riyad, petrolü Hürmüz Boğazı’ndan deniz yoluyla geçirmek zorunda kalmadan Kızıldeniz’e ulaştırabiliyor.

Hattın stratejik önemi, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve Tahran’ın misillemelerinin ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin azalmasıyla 2026’da daha da arttı. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), Doğu-Batı hattına yönelimin yılın ikinci çeyreğinde Kızıldeniz üzerinden gerçekleşen petrol akışlarını artırdığını, Hürmüz’den geçen petrol ve petrol sıvılarının miktarının ise 2025 sonuna kıyasla keskin biçimde gerilediğini belirtti.

Kapasite 7 milyon varil, ancak fiili akış daha düşük Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, 12 Nisan 2026’da hattın tam pompalama kapasitesinin günlük yaklaşık 7 milyon varil olduğunu açıklamıştı. Aramco’nun verilerine göre bu kapasitenin günlük yaklaşık 2 milyon varili batı kıyısındaki rafinerilere ayrılıyor; kalan kısmı ihracat dahil diğer güzergahlar için kullanılabiliyor. Ancak bu rakam Yanbu’dan fiilen günlük 5 milyon varil petrol ihraç edildiği anlamına gelmiyor. Tanker takip verileri, Yanbu’daki yüklemelerin hattın teorik azami kapasitesinin altında kaldığını gösteriyor: Vortexa’ya göre yüklemeler eylül başında günlük yaklaşık 3,7 milyon varile yükseldi (ağustosta 3,2 milyon varil), Kpler ise eylüldeki yüklemeleri günlük yaklaşık 2,9 milyon varil olarak hesapladı (ağustosta 1,5 milyon varil). İki şirketin verileri arasındaki fark, tanker takibinde kullanılan yöntemlerin farklılığından kaynaklanıyor.

“Tedbiren durdurma” ne anlama geliyor? Bakanlığın kullandığı ifade, hasar gören bölgelerin güvenliğinin sağlanması ve hattın, pompa istasyonlarının ve işletme sistemlerinin kontrol edilmesi amacıyla petrol akışının geçici olarak kesildiğini gösteriyor. Bu, hattın büyük ölçüde tahrip edildiği anlamına gelmiyor. Öte yandan 7 milyon varil azami taşıma kapasitesini ifade ediyor; hattın durduğu sırada fiilen pompalanan petrol miktarını değil. Hat, benzin ve motorin dağıtım şebekesi olmadığı için Riyad dahil şehirlerdeki yakıt tedarikine doğrudan etkisi sınırlı. Asıl olası etki, batı kıyısındaki rafinerilere ve Kızıldeniz limanlarına ham petrol ulaştırma kapasitesinde görülecek.

Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı henüz hasarın büyüklüğünü, devre dışı kalan pompalama kapasitesini veya hattın yeniden ne zaman çalışmaya başlayacağını açıklamadı. Nisan 2026’daki bir önceki saldırıda hattın kapasitesinde günlük yaklaşık 700 bin varillik kayıp yaşanmış, Bakanlık birkaç gün sonra tam kapasitenin yeniden sağlandığını duyurmuştu. Piyasalar şimdi hattın ne zaman devreye alınacağını ve Kızıldeniz üzerinden alternatif arzın bu kesintiyi ne ölçüde telafi edebileceğini izliyor.

Yazar: Damla Kaya / Kaynak: Dünya Gazetesi