OECD’nin Türkiye’ye ilişkin yeni KOBİ raporu, yüksek faiz döneminin küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerindeki etkisini çarpıcı rakamlarla ortaya koydu. Rapor, finansmana erişimin halen büyümenin önündeki en önemli engellerden biri olduğunu, kredi maliyetlerinin birçok işletmeyi bankaların kapısını çalmaktan bile vazgeçirdiğini gösteriyor.
Raporda, Türkiye’deki bankacılık sisteminin güçlü sermaye ve likidite yapısını koruduğu belirtilirken, son yıllarda sıkılaşan kredi koşullarının finansmana erişimi zorlaştırdığına dikkat çekildi. OECD, uygun maliyetli krediye erişimde yaşanan sorunun KOBİ yatırımlarını ve büyümeyi sınırlamaya devam ettiğini vurguladı.
Her dört KOBİ’den biri krediye başvurmadı
Raporun en dikkat çekici bulgularından biri, 2024 yılına ilişkin kredi talebi verileri oldu. Mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin dörtte biri, faiz koşullarını elverişsiz bulduğu için kredi başvurusu yapmaktan kaçındı. Aynı dönemde işletmelerin yüzde 31,4’ü “krediye erişimi kısıtlı işletmeler” kategorisinde değerlendirildi.
Böylece finansman sorununun yalnızca bankaların kredi verip vermemesiyle sınırlı olmadığı, yüksek maliyet nedeniyle işletmelerin talepten daha baştan vazgeçmesinin de önemli bir sorun haline geldiği ortaya çıktı. OECD, uygun koşullarda finansmana erişimin sınırlı kalmasının özellikle yatırım yapmak, kapasitesini artırmak veya nakit akışını yönetmek isteyen KOBİ’ler üzerinde baskı oluşturduğuna işaret etti.
Kredi hacmi ekonomiye göre küçüldü
Rapora göre Türkiye’de ticari bankaların toplam kredi bakiyesi 2024 yılında gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 37’sine karşılık geldi. Bu oran 2019’da yüzde 61,8 seviyesindeydi. KOBİ kredilerinin toplam krediler içindeki payı ise 2024’te yaklaşık yüzde 26,2 olarak hesaplandı.
KOBİ’lerin işletme kredileri içerisindeki payı uluslararası karşılaştırmada da düşük kalıyor. 2023 itibarıyla bu oran yüzde 35,7 olurken, OECD karşılaştırmasındaki medyan seviye yüzde 46 olarak gerçekleşti.
KGF desteğinde sert düşüş
Raporda, Kredi Garanti Fonu üzerinden sağlanan finansman desteğindeki gerilemeye özel yer ayrıldı. KGF 2022 yılında 39 bin 314 işletmeye garanti sağlarken, 2024’te desteklenen işletme sayısı 10 bin 107’ye düştü. Garanti tutarı da 2022’deki 69,6 milyar TL seviyesinden 2024’te 27,3 milyar TL’ye indi.
OECD, mevcut KGF programlarının Türkiye’deki KOBİ’lerin finansman açığı dikkate alındığında sınırlı büyüklükte kaldığını değerlendiriyor. Raporda ayrıca bazı programların yalnızca KOBİ’lere yönelmediğine ve daha büyük işletmelerin de desteklerden yararlanabildiğine dikkat çekiliyor.
Alternatif finansman kanalları önerisi
OECD’ye göre KOBİ’lerin banka kredilerine bağımlılığını azaltmak için leasing, faktoring ve sermaye piyasaları gibi alternatif finansman kanallarının daha fazla geliştirilmesi gerekiyor. Kredi garantilerinin de daha açık biçimde KOBİ’lere yönlendirilmesi ve sağlanan desteğin etkisinin düzenli olarak ölçülmesi öneriliyor.
Türkiye’nin sermaye piyasalarında ise son yıllarda olumlu bir hareket yaşandığı belirtiliyor. Rapora göre 2022-2024 döneminde 128 halka arz gerçekleşirken, Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı Temmuz 2022’deki 570 seviyesinden Kasım 2025’te 713’e yükseldi.
Ancak OECD’nin değerlendirmesi, sermaye piyasalarındaki gelişmenin henüz KOBİ finansmanındaki temel sorunu ortadan kaldırmadığını gösteriyor. Yüksek kredi maliyeti, sınırlı alternatif finansman seçenekleri ve daralan garanti desteğinin birleşmesi, işletmelerin yatırım ve büyüme kapasitesi üzerindeki baskının sürmesine neden oluyor. Raporun bulguları, Merkez Bankası’nın politika faizini yüzde 37’de sabit tuttuğu ve sıkı para politikası duruşunu sürdürdüğü bir döneme denk gelmesi açısından da dikkat çekiyor.
Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi
Comments