ABD’nin yaptırımları ve savaş baskısı nedeniyle küresel finans sisteminden giderek kopan İran, dış ticarette kripto varlıkların kullanım alanını genişletiyor. Tahran yönetimi, dolar sistemine bağımlılığı azaltacak bu hamleyle Washington’la finans savaşında yeni bir cephe açmış oluyor.

İran Merkez Bankası, ihracatçıların elde ettikleri dövizi ülkeye getirmelerine ilişkin katı kuralları gevşetirken Tether ve Bitcoin gibi kripto varlıkların sınır ötesi işlemlerde kullanılmasına daha fazla alan tanıyor. Daha önce İranlı ihracatçıların döviz gelirlerinin önemli bölümünü ülkeye getirerek devletin belirlediği sistemler üzerinden satması gerekiyordu. Savaş, yaptırımlar ve uluslararası bankacılık kanallarının daralması ise yönetimi daha esnek yöntemlere yöneltti. Kripto varlıklar bu noktada İran için yalnızca bir yatırım aracı değil, dış ticaretin devamını sağlayabilecek alternatif bir ödeme altyapısı haline geliyor.

Tahran yönetiminin çözmeye çalıştığı temel sorunlardan biri, ihracattan kazanıldığı halde ülkenin resmî döviz sistemine dönmeyen devasa kaynaklar. İranlı yetkililere göre ülkeye geri dönmeyen veya hesabı kapatılamayan ihracat gelirlerinin büyüklüğü 100 milyar doların üzerinde. Bu tutarın önemli bölümünün petrol ve enerji sektöründeki büyük kamu şirketleriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Ekonomik baskının arttığı dönemde yönetim, bu kaynakların hangi yöntemle olursa olsun yeniden ekonomiye kazandırılmasını istiyor. Şirketlerin doğrudan dolar veya euro üzerinden işlem yapmakta zorlandığı ortamda dijital varlıklar, aradaki geleneksel banka zincirini kısmen ortadan kaldırabilecek bir araç sunuyor.

Ancak Washington da İran’ın dijital varlıkları yaptırımları aşmak için kullanmasını yakından takip ediyor. ABD, İran’daki bazı büyük kripto para platformlarını finans sektörünün bir parçası kabul ederek yaptırım kapsamına aldı ve bu kuruluşlarla işlem yapan yabancı kişi ve finans kuruluşlarının da yaptırım riskiyle karşılaşabileceğini duyurdu. Temmuz ayında İran Merkez Bankası ile ilişkilendirilen dört kripto adresi de yaptırım listesine eklendi; bu adreslerle bağlantılı yaklaşık 131 milyon dolarlık Tether bakiyesi donduruldu. Bu durum, kripto sisteminin İran için sağladığı hareket alanının tamamen kontrol dışı olmadığını ortaya koyuyor. Özellikle değeri dolara sabitlenen kripto varlıklarda ihraççı şirketlerin işlemleri engelleyebilme kapasitesi, Tahran açısından önemli bir kırılganlık yaratıyor.

Uzmanlar, İran’ın dış ticaretinin büyüklüğü düşünüldüğünde Bitcoin veya Tether üzerinden yapılabilecek işlemlerin geleneksel finans sisteminin tamamının yerini almasının beklenmediğine dikkat çekiyor. Büyük ölçekli petrol, enerji ve sanayi ticaretinde likidite, işlem takibi ve karşı taraf riski halen ciddi sınırlamalar yaratıyor. Buna rağmen kripto varlıklar, küçük ve orta ölçekli işlemler ile yaptırım altında bulunan şirketlerin para transferleri açısından giderek daha önemli hale geliyor. İran’ın geniş Bitcoin madenciliği kapasitesi de ülkeye geleneksel ihracat dışında dijital varlık üretme imkânı sağlıyor.

Washington’ın amacı, İran’ın petrol gelirlerinden bankacılık sistemine kadar dış kaynaklara ulaşabildiği kanalları daraltmak. Tahran ise Çin yuanı, takas ticareti, alternatif ödeme ağları ve giderek daha fazla kripto varlık kullanarak bu baskının çevresinden dolaşmaya çalışıyor. ABD ile İran arasındaki mücadele artık yalnızca petrol tankerleri, limanlar veya banka hesapları üzerinden yürümüyor; dijital cüzdanlar ve kripto para platformları da ekonomik savaşın doğrudan hedeflerinden biri haline gelmiş durumda. İran’ın kripto kullanımını daha fazla serbestleştirmesi başarılı olursa, yaptırımların etkinliği konusunda yeni bir tartışma başlayabilir. Washington’ın buna vereceği karşılık ise kripto piyasasının küresel yaptırım sistemindeki rolünü belirleyecek.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi