Avrupa’da kart ve temassız ödeme kullanımı her geçen gün yaygınlaşmasına rağmen, dolaşımdaki euro banknotlarının toplam değeri 1,6 trilyon euroyu aştı. Savaş ihtimali, büyük doğal afetler, elektrik kesintileri ve siber saldırı korkusu, haneleri dijital ödeme sistemlerinin aksaması ihtimaline karşı yeniden nakit tutmaya yöneltiyor.

Avrupa Merkez Bankası verileri, ödeme alışkanlıklarında dikkat çekici bir ikili tabloyu ortaya koyuyor. Tüketicilerin günlük alışverişlerde nakit kullanımı gerilerken, dolaşımdaki euro banknotlarının toplam değeri düşmek yerine yükselmeye devam ediyor. Dolaşımdaki euro banknotlarının değeri 2016 yılında yaklaşık 1 trilyon euro seviyesindeyken, Haziran 2026 itibarıyla yaklaşık 1,6 trilyon euroya ulaştı. Böylece dijital ödeme araçlarının hızla yaygınlaştığı 10 yıllık dönemde fiziki nakdin toplam değeri yaklaşık yüzde 60 arttı.

ECB Başekonomisti Philip Lane de bu farklılığa dikkat çekerek, banknotların işlemlerde kullanımının azalmasına rağmen toplam banknot stokunun büyümeyi sürdürdüğünü belirtti. Bu tablo, nakdin Avrupa’da yalnızca bir ödeme aracı olarak değil, belirsizlik dönemlerinde elde tutulan bir güvence olarak da önemini koruduğunu gösteriyor.

Nakde yönelişin arkasında yalnızca tüketici alışkanlıkları bulunmuyor. Avrupa’da savaş ihtimali, büyük yangınlar, seller, elektrik kesintileri ve dijital ödeme altyapısını hedef alabilecek siber saldırılar, fiziki paranın kriz dönemlerindeki önemini yeniden gündeme taşıdı. İnternet, mobil bankacılık veya kartlı ödeme sistemlerinin geçici olarak devre dışı kalabileceği senaryolarda nakit, temel ihtiyaçların karşılanmasını sürdürebilecek en basit ödeme araçlarından biri olarak görülüyor.

Avrupa Birliği’nin kriz hazırlığı stratejisinde, vatandaşların büyük kesintiler sırasında en az 72 saat boyunca kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olması hedefleniyor. Bu yaklaşım, gıda, su ve temel ihtiyaçların yanında ödeme imkânlarının kesintiye karşı korunmasını da önemli hale getiriyor. Bazı Avrupa ülkeleri bu kapsamda vatandaşlarına evde sınırlı miktarda nakit bulundurma tavsiyesinde bulunuyor. Avusturya Merkez Bankası’nın desteklediği hazırlık programında, her aile üyesi için küçük kupürler halinde 100 euro nakdin güvenli bir yerde tutulması öneriliyor.

ECB’nin 2025 yılına ilişkin verilerinde dolaşımdaki euro banknotlarının değeri 1,6195 trilyon euro seviyesinde bulunuyordu. Banknot sayısı da pandemi öncesindeki yaklaşık 24 milyar seviyesinden 30 milyarın üzerine çıktı. ECB, nakde erişimin korunmasını Avrupa ödeme sisteminin temel unsurlarından biri olarak görüyor; dijital euro çalışmaları sürerken kurum, fiziki euro ile dijital ödeme araçlarının birbirinin yerine geçmesinden çok birbirini tamamlaması gerektiğini savunuyor.

Savaş ve siber güvenlik risklerinin arttığı bir dönemde bu eğilimin devam edip etmeyeceği, Avrupa’daki ATM ağlarının korunması ve dijital ödeme sistemlerinin krizlere dayanıklılığı açısından da önem taşıyor. Piyasalar, kriz hazırlığı odaklı bu dönüşümün Avrupa ödeme ekosistemine ve merkez bankası politikalarına yansımalarını yakından izleyecek.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi