ABD’de yapay zekâ yatırımlarının önündeki en büyük engel artık çip kıtlığı ya da finansman maliyeti değil, veri merkezlerinin kurulacağı bölgelerde yaşayanların itirazları. Yerel tepkiler o kadar büyüdü ki, Wall Street bankaları kredi kararlarında halk desteğini de incelemeye başladı.

Data Center Watch verilerine göre 2026’nın ilk çeyreğinde yaklaşık 130 milyar dolar değerindeki en az 75 proje yerel muhalefetle karşılaştı. Gürültü, yoğun elektrik tüketimi, su kullanımı, tesislerin çevresel etkileri ve tüketicilerin elektrik faturalarının yükselme ihtimali itirazların başlıca gerekçeleri arasında yer alıyor.

Yapay zekâ veri merkezleri yalnızca teknoloji şirketleri için değil, onları finanse eden bankalar için de giderek daha büyük bir yatırım alanına dönüşüyor. Ancak bir projenin ruhsat sürecinin uzaması, inşaatın gecikmesi veya tamamen durması, finans kuruluşlarının milyarlarca dolarlık kaynak için üstlendiği riski artırıyor. Virginia’da güçlü yerel muhalefetle karşılaşan büyük bir veri merkezi projesinin sona ermesi, Michigan ve Illinois’deki milyarlarca dolarlık yatırımlara yönelik itirazların sürmesi finansman cephesindeki hassasiyeti artıran örnekler arasında gösteriliyor.

JPMorgan, Morgan Stanley ve Bank of America gibi Wall Street’in büyük finans kuruluşları, yapay zekâ veri merkezleri için milyarlarca dolarlık finansman işlemlerinde görev alıyor. Bankalar geleneksel olarak teknik yeterlilik, çevresel koşullar, imar durumu, sigorta ve proje sahibinin kredi kalitesini incelerken, yeni dönemde bu listeye yerel halkın projeye yaklaşımı da eklendi. Finans kuruluşları özellikle gerekli izinleri tamamlanmış, inşaatın önünde güçlü bir siyasi veya toplumsal engel bulunmayan projelere yöneliyor. Bazı finansman anlaşmalarında kredi kullanımının bütün izinlerin ve kiralama sözleşmelerinin tamamlanmasına bağlanması, bankaların riske karşı daha sıkı güvence aradığını gösteriyor.

Yerel tepkinin büyümesi, sektörün yatırım iştahının son derece yüksek olduğu bir döneme denk geliyor. Goldman Sachs tahminlerine göre büyük teknoloji şirketlerinin 2030’a kadar yapay zekâ altyapısına 6 trilyon doların üzerinde kaynak ayırması bekleniyor. S&P Global ise yalnızca ABD’de veri merkezi inşaatlarına 2025-2028 döneminde çeyrek başına ortalama 70 milyar doların üzerinde harcama yapılacağını öngörüyor. Elektrik altyapısı da şimdiden sektörün en büyük darboğazlarından biri haline geliyor: ABD’de veri merkezlerinin elektrik talebinin 2025’teki 31 gigavattan 2027’de 66 gigavata çıkarak iki yılda iki kattan fazla artabileceği hesaplanıyor.

Yapay zekâ veri merkezleri için elektriğe erişim, uygun arazi ve sermaye bulmak artık tek başına yeterli görünmüyor; projenin kurulacağı bölgede yaşayanların desteğini almak da yatırımın hayata geçip geçmeyeceğini belirleyen unsurlardan biri haline geldi. Trilyonlarca dolarlık yapay zekâ yarışı hızlanırken, bundan sonraki mücadelenin yalnızca daha güçlü çiplere veya daha büyük veri merkezlerine sahip olmak için değil, bu tesislerin nerede ve hangi koşullarda kurulabileceğini belirlemek için de verileceği belirtiliyor.

Yazar: Murat Ali Oral / Kaynak: Dünya Gazetesi